Göz sulanıyor ama kuru göz olabilir mi?

Şikâyet aynı görünse de sebep çok farklı olabilir.

Kuru göz neden sulanma yapar?

Kuru gözde sulanma, gözün kendini korumaya çalışmasıdır. Gözümüzde iki tür gözyaşı var. Temel gözyaşı, gözü gün boyu ince bir tabakayla kaplar. Refleks gözyaşı ise göz tahriş olduğunda bol miktarda gelir. Göze duman ya da toz kaçtığında akan yaş budur.

Göz yüzeyi kuruyunca yüzeydeki sinir uçları beyne uyarı gönderir. Beyin buna refleks gözyaşıyla cevap verir. Bu gözyaşı bol ve suludur, ama buharlaşmayı önleyen yağ katmanını taşımaz. Kısa sürede yanağa taşar ya da kanala akar. Göz yüzeyi yeniden kurur ve döngü sürer.

Bu yüzden hasta hem “gözüm yaşarıyor” hem de “gözüm yanıyor” der. İkisi birbiriyle çelişmez. Aynı sorunun iki yüzüdür.

Temel gözyaşı üretimi yaşla birlikte azalır. Hormon değişiklikleri, bazı ilaçlar ve kontakt lens kullanımı da bu dengeyi bozabilir. Bu yüzden sulanan ama yanan göz şikâyetini ileri yaşta daha sık duyarız.

Bu tabloyu en sık buharlaşma tipi kuru gözde görürüz. Bu tipte kapak kenarındaki meibomian bezleri (gözyaşına yağ veren küçük bezler) tıkanır. Gözyaşının miktarı yeterlidir ama tabaka çabuk dağılır. Kuru gözün tiplerini kuru göz sayfasında ayrıntılı anlattık.

Sulanmanın kuru gözden mi, başka bir nedenden mi olduğunu nasıl anlarız?

Bazı ipuçları yol gösterir, kesin ayrımı ise muayene yapar. Muayenede ilk sorduğumuz sorulardan biri şudur: kaşınıyor mu, batıyor mu?

Bu tablo yalnız bir yol haritasıdır. Kuru göz ve alerji aynı kişide birlikte olabilir. Bu yüzden damlayı tahminle seçmek yerine nedeni muayenede ayırmayı öneririz.

Hangi durumlar kuru göze bağlı sulanmayı artırır?

Kuru göze bağlı sulanma çoğu zaman belli ortamlarda belirginleşir. Antalya’da bunların çoğuyla gün içinde karşılaşıyoruz:

• Klima ve havalandırma: Yüzünüze doğrudan esen sıcak ya da soğuk hava gözyaşını hızla buharlaştırır. Göz kuruyunca refleks sulanma başlar.
• Rüzgâr ve toz: Sahilde ya da camı açık araçta göz daha çabuk kurur. Yüzü saran bir güneş gözlüğü rüzgârı keser.
• Ekran: Normalde dakikada yaklaşık 15 kez göz kırparız. Ekrana bakarken bu sayı 5-7’ye iner. Gözyaşı tabakası yenilenmez ve yüzey kurur.
• Havuz: Havuz suyundaki klor gözyaşının koruyucu tabakasını bozabilir. Yüzücü gözlüğü bu etkiyi azaltır.

Sulanmanız bu ortamlarda artıyor, evde ya da dinlenince azalıyorsa kuru göz olasılığı yükselir. Bu gözlemi muayenede bize anlatmanız ayrımı kolaylaştırır.

Gözün sulanmasının diğer nedenleri nelerdir?

Sulanmanın tek nedeni kuru göz değildir. Yetişkinlerde sık gördüğümüz diğer nedenler şunlar:

• Gözyaşı kanalı tıkanıklığı: Gözyaşı burna akamaz ve yanaktan taşar. Genellikle tek gözde olur. Göz yüzeyi kuru değildir. Kronik sinüzit, enfeksiyon ve yaralanma bu tıkanıklığa yol açabilir.
• Göz kapağı sorunları: Alt kapağın dışa dönmesi (ektropiyon) ya da içe dönmesi (entropiyon) gözyaşının akış yönünü bozar. Bu durumları göz kapağı muayenesinde değerlendiririz.
• Alerji ve enfeksiyon: Alerjide kaşıntı öndedir ve genellikle iki göz birden etkilenir. Konjonktivitte (göz iltihabı) kızarıklık ve akıntı olur.
• Göze kaçan cisim ya da içe dönen kirpik: Sürekli sürtünme refleks gözyaşını artırır.
• Yüz felci ve bazı ilaçlar: Kapak tam kapanmadığında ya da bazı ilaçların etkisiyle sulanma olabilir.

Bu nedenlerin tedavisi birbirinden çok farklıdır. Kanal tıkanıklığında damla sorunu çözmez. Kapak dönüklüğünde ise sorunu kapağın kendisinde ararız.

Muayenede neye bakıyoruz?

Muayeneye şikâyetin öyküsüyle başlarız. Ne zaman başladığını, tek gözde mi iki gözde mi olduğunu ve neyle arttığını sorarız. Kullandığınız ilaçları da öğreniriz, çünkü bazı ilaçlar gözü kurutur.

Sonra şu adımlarla ilerleriz:

1. Gözyaşı şeridi: Biyomikroskopla (ışıklı büyüteç) alt kapak kenarında biriken gözyaşı şeridine bakarız. Kuru gözde bu şerit alçaktır, kanal tıkanıklığında yüksektir.
2. Boyama testleri: Floresein boyası damlatır, gözyaşının kaç saniyede dağıldığını ölçeriz. Korneada kuruluğa bağlı hasar olup olmadığına da bakarız.
3. Meibomian bezleri: Kapak kenarına hafifçe bastırır, bezlerin ağzını ve salgının kıvamını inceleriz.
4. Kanal testi: Kanal tıkanıklığından şüphelenirsek gözyaşı kanalını serum fizyolojikle yıkarız. Sıvının tadını boğazınızda alıyorsanız kanal açıktır.

Bu bulgular, sulanmanın kaynağını çoğu zaman tek muayenede ortaya koyar. Muayenenin tamamını göz muayenesi sayfasında anlattık.

Kuru göze bağlı sulanmada ne yapıyoruz?

Amacımız gözyaşını azaltmak değil, göz yüzeyini nemli tutmaktır. Yüzey düzeldikçe refleks gözyaşı da azalır.

• Kapak bakımı: Kapak kenarı temizliği ve ılık kompres, tıkalı bezlerdeki salgıyı yumuşatır.
• Yapay gözyaşı: Sık kullanacaksanız koruyucu madde içermeyenleri öneririz.
• Ortam: Ekran molası verin, klimayı yüzünüzden çevirin, rüzgârda yüzü saran bir gözlük takın.
• Muayenehane uygulamaları: Gerekirse meibomian bezlerine yönelik uygulamaları, uygun hastada IPL (yoğun atımlı ışık) tedavisini konuşuruz.

Gözyaşı kanalına küçük bir tıkaç yerleştirmek gibi, gözyaşını gözde tutan yöntemler de var. Ama sulanan bir gözde bu kararı dikkatle veririz. Tıkaç bazı hastalarda sulanmayı artırabilir.

Eczaneden aldığınız kızarıklık giderici ya da kortizonlu damlalar sulanmayı bir süre bastırabilir. Ama nedeni çözmezler. Kortizonlu damlalar uzun kullanımda göz tansiyonunu yükseltebilir.

Hangi durumda zaman kaybetmeden göz hekimine başvurmalısınız?

Sulanmaya aşağıdakilerden biri eşlik ediyorsa zaman kaybetmeden bir göz hekimine ya da acil servise başvurun:

• Görmede azalma
• Gözde şiddetli ağrı ya da ışığa aşırı hassasiyet
• Kırmızı ve ağrılı göz, özellikle kontakt lens kullanıyorsanız
• Göz pınarında (burun kenarında) şişlik, kızarıklık ya da iltihaplı akıntı
• Gözün çevresinde büyüyen bir şişlik

Bunların dışında, günlük işlerinizi zorlaştıran ya da birkaç haftada geçmeyen sulanma da muayene gerektirir.