Blefaroplasti (göz kapağı sarkması ameliyatı)

Sorun gerçekten cilt fazlalığı mı, kaş mı düşük, yoksa pitoz mu var? Önce bunu ayırmamız gerekiyor. Ayrıca göz yüzeyini ve kuru göz riskini de değerlendiriyoruz.

Blefaroplasti nedir?

Blefaroplasti, üst ya da alt göz kapağındaki fazla deriyi alan ve gerektiğinde kas ile yağ dokusunu düzenleyen ameliyattır (AAO). Birçok kişi bu ameliyatı “göz kapağı estetiği” adıyla arar. Ama ameliyattan önce sorduğum ilk soru görünümle değil, işlevle ilgilidir: Kapak görmeyi, göz yüzeyini ve göz kırpmayı nasıl etkiliyor?

• Üst kapak blefaroplastisi: Cerrah, kapak kıvrımındaki bir kesiden fazla deriyi alır.
• Alt kapak blefaroplastisi: Cerrah, göz altında torbalanma yapan yağ dokusunu alır ya da yeniden yerleştirir.

Cerrah iki ameliyatı ayrı ayrı ya da aynı seansta yapabilir. Göz kapağı cerrahisi ilgi alanlarımdan biridir. Kelkit Devlet Hastanesi’nde görev yaptığım dönemde (Eylül 2024 – Şubat 2026) üst ve alt kapak blefaroplastisi ameliyatları yaptım.

Göz kapağı sarkması neden olur?

Göz kapağı sarkması, kapak derisinin zamanla esnekliğini kaybedip gerilmesiyle olur. AAO’ya göre kapak derisi çok incedir ve yıllar içinde gerilme eğilimindedir.

Genetik yapı, göz çevresindeki yağ paketlerinin belirginliği ve kaşın aşağı inmesi de sarkmaya katkı yapar. Bu yüzden kapak sarkması bazı kişilerde genç yaşta da başlayabilir. Sarkan deri önce kapak kıvrımını örter. İlerledikçe kirpiklerin üzerine iner ve görme alanının üst kısmını kapatır.

Kapak sarkması ile kapak düşüklüğü aynı şey mi?

Hayır. Kapak sarkmasında sorun deridedir; kapak kenarı normal yerindedir. Kapak düşüklüğünde (pitozis) ise kapağı kaldıran kas ya da tendonu yeterince çalışmaz ve kapak kenarı aşağı iner.

İkisi aynı kişide birlikte olabilir. Üst blefaroplasti için başvuran 2.530 kişiyi inceleyen bir çalışmada, her 100 kişiden yaklaşık 14’ünde fark edilmemiş pitozis çıktı (Eshraghi ve ark., 2023). Bu düşüklüklerin çoğu hafifti. Yazarlara göre yalnızca deri alındığında, gözden kaçan düşüklük ameliyattan sonra belirginleşebilir ve kişiyi sonuçtan memnun bırakmayabilir.

Bu yüzden her blefaroplasti muayenesinde kapağı kaldıran kasın gücünü de ölçerim. Kapak düşüklüğünü göz kapağı düşüklüğü sayfasında ayrıca anlattım.

Blefaroplasti kimlere yapılır?

Blefaroplastiyi, sarkan deri günlük yaşamı ya da göz sağlığını etkilediğinde düşünürüz. AAO’nun hekimlere yönelik bilgilendirmesinde öne çıkan durumlar şunlardır:

• Sarkan derinin görme alanını daraltması; araç kullanırken, okurken ya da ekrana bakarken zorlanma
• Görme alanındaki daralmaya bağlı düşme riski
• Kapağı kaldırmaya çalışan alın kasının sürekli çalışmasına bağlı kaş ve alın ağrısı
• Kapak kıvrımında sürekli nem ve sürtünmeye bağlı cilt iltihabı
• Tiroid göz hastalığına bağlı kapak değişiklikleri; bu durum özel dikkat gerektirir

Bazı kişiler ameliyatı yalnızca görünümle ilgili nedenlerle ister. Bu durumda da muayene aynıdır: göz yüzeyini ve kapağın işlevini aynı dikkatle değerlendiririm.

Bazı durumlar ameliyatı erteletebilir ya da ek önlem gerektirebilir. AAO bunları şöyle sıralar: belirgin kuru göz, zayıf göz kırpma, kan sulandırıcı kullanımı ve ameliyattan gerçekçi olmayan beklentiler.

Muayenede neye bakıyoruz?

Blefaroplasti kararından önce kapağın görmeye etkisini ve gözün kuruma riskini ölçerim.

• Görme alanı testi: Testi önce kaşlarınız gevşek ve kapağınız doğal konumdayken yaparım. Sonra kapağı bantla kaldırıp tekrarlarım. İki sonuç arasındaki fark, ameliyatın görme alanına katkısını gösterir (AAO). AAO raporunda üst görme alanında en az 12 derecelik kayıp, işlevsel etkinin göstergelerinden biridir (Cahill ve ark., 2011).
• Kapak düşüklüğü kontrolü: Kapak kenarının yüksekliğini ve kapağı kaldıran kasın gücünü ölçerim.
• Kaş konumu: Kaş düşüklüğü sarkmaya katkı yapıyorsa tek başına deri almak yetmeyebilir.
• Göz yüzeyi: Gözyaşı tabakasını, korneayı ve göz kırpmayı değerlendiririm. Kuru göz varsa önce onu tedavi etmek gerekebilir; bkz. kuru göz.
• Kapanma payı: Gözün ameliyattan sonra tam kapanabilmesi için yeterli deri yerinde kalmalıdır. AAO kaynakları, kaşın alt kenarı ile kirpik dibi arasında toplam 20 milimetre deri bırakmayı önerir.
• Alt kapak için: Kapağın gerginliğine ve göz altındaki yağ dokusunun durumuna bakarım.

Ameliyat nasıl yapılır?

Üst blefaroplastide çoğu zaman lokal anestezi yeterlidir ve aynı gün eve dönersiniz (AAO). Ameliyatın adımları şöyledir:

1. Cerrah, alınacak deriyi kapak kıvrımı boyunca kalemle işaretler.
2. Kapağı lokal anestezi ile uyuşturur.
3. Fazla deriyi, gerekiyorsa ince bir kas şeridini ve fazla yağ dokusunu alır.
4. Kesiyi ince dikişlerle kapatır. İz, kapak kıvrımının içinde kalır (NHS).

NHS’ye göre kapak ameliyatları, kapsamına göre 45 dakika ile 2,5 saat arasında sürer. Muayenede kapak düşüklüğü de bulursam, iki sorunu aynı seansta ele almayı sizinle konuşurum.

Göz altı torbası ameliyatı nasıl yapılır?

Göz altı torbası ameliyatı, alt kapakta öne doğru çıkan yağ dokusunu alan ya da yeniden yerleştiren bir alt kapak blefaroplastisidir. AAO’ya göre iki yol vardır:

• İçeriden yaklaşım: Cerrah, alt kapağın iç yüzünden girer ve dışarıda iz bırakmaz. Deri fazlası az, yağ belirginliği ön plandaysa bu yol uygundur.
• Dışarıdan yaklaşım: Cerrah, kirpiklerin hemen altından kesi yapar. Bu yolla fazla deriyi de alabilir ve kapağı destekleyebilir.

Cerrah yağı tamamen almak yerine, göz altındaki çukura yaymayı da seçebilir. Alt kapak ameliyatında en önemli konu, kapağın ameliyattan sonra aşağı inmemesi ve gözün kurumamasıdır. Bu yüzden alt kapağın gerginliğini ameliyattan önce ölçerim.

Morluk ve ödem ne kadar sürer, bulanık görme olur mu?

Morluk ve şişlik çoğu kişide 1-2 hafta içinde belirgin şekilde azalır; tamamen solması birkaç haftayı bulabilir. Genel seyir şöyledir:

• İlk 24 saat: Şişlik artabilir; soğuk kompres yardımcı olur (AAO).
• İlk 1-2 gün: Hafif günlük işlerinize dönebilirsiniz (AAO).
• 1-2 hafta: Dikişler erir ya da kontrolde dikişleri alırım; morluk ve şişlik büyük ölçüde çekilir (AAO).
• Yaklaşık 2 hafta: NHS, işe dönüş için yaklaşık iki hafta öngörür. Masa başı işlerde bu süre daha kısa olabilir.
• 2-4 ay: Kapak derisindeki uyuşukluk geçer (AAO).

Bulanık görme olabilir. Şişlik, sulanma ve göze sürdüğünüz merhem ilk günlerde görmeyi geçici olarak bulanıklaştırabilir. Bulanıklık günler içinde azalmıyorsa ya da görmeniz birden düşerse bu beklenen bir durum değildir; zaman kaybetmeden başvurun.

Ameliyattan sonra nelere dikkat etmek gerekir?

İlk günlerde amaç şişliği azaltmak, yarayı ve göz yüzeyini korumaktır. NHS’nin önerileri şöyledir:

• Uyurken başınızı bir iki yastıkla yüksekte tutun.
• İlk günlerde aralıklarla soğuk kompres uygulayın.
• Gözünüzü ve kesi hattını size gösterdiğim şekilde temizleyin.
• Dışarıda güneş gözlüğü kullanın.
• Ağır egzersizden, yüzmeden ve sigaradan uzak durun.
• Kontakt lensi, kontrolde birlikte belirlediğimiz zamana kadar takmayın.
• Birkaç gün araç kullanmayın; görmeniz netleşince dönün.

Dikiş hattına bastırmayın ve gözünüzü ovuşturmayın. Kan sulandırıcı bir ilacı ne zaman yeniden başlayacağınızı, ilacı yazan hekiminizle birlikte belirleyin.

Etkisi ne kadar sürer?

Alınan deri geri gelmez, ama yaşlanma sürdüğü için kapak derisi yıllar içinde yeniden gevşeyebilir. Kaşın konumu da zamanla değişebilir. Bu yüzden blefaroplastiyi yaşlanmayı durduran bir işlem olarak görmüyorum. Yıllar sonra sarkma yeniden görmeyi etkilerse, değerlendirmeyi baştan yaparız.

Blefaroplastinin riskleri nelerdir?

En sık sorunlar geçicidir: kuruluk, batma, sulanma ve ilk günlerde gözü tam kapatamama. Riskleri ameliyattan önce sizinle tek tek konuşurum.

Sık ve genellikle geçici olanlar:

• Morarma, şişlik ve kapakta uyuşukluk
• Gözde kuruluk, batma, sulanma ve ışığa hassasiyet (NHS)
• İlk günlerde gözü tam kapatmakta zorlanma

Daha seyrek olanlar:

• Fazla deri alınmasına bağlı olarak gözün tam kapanmaması ve kalıcı kuruluk. Cerrahın kapanma payını korumasının nedeni budur.
• İki kapak arasında kıvrım ya da yükseklik farkı (asimetri)
• Yetersiz deri alınması ve ek işlem ihtiyacı
• Belirgin iz ya da dikiş yerinde küçük kabarıklık
• Alt kapak ameliyatından sonra kapağın aşağı inmesi ya da dışa dönmesi (ektropion; AAO)
• Çift görme; nadiren göz kaslarının zedelenmesine bağlıdır (NHS)

Nadir ama ciddi olan:

• Göz çukurunda kanama ve görme kaybı. Amerikan Oftalmik Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Derneği (ASOPRS) üyeleri bu konuda geniş bir ankete katıldı. Ankete göre estetik amaçlı kapak ameliyatlarında göz çukuru kanaması yaklaşık her 2.000 ameliyatın 1’inde gelişti. Kalıcı görme kaybı ise yaklaşık her 22.000 ameliyatın 1’inde oldu (Hass ve ark., 2004). Kanamaların çoğu ilk 24 saatte, özellikle ilk 3 saatte başladı.

Aynı ankette kanama olan hastalarda en sık eşlik eden durumlar yüksek tansiyon, aspirin kullanımı, ameliyat sonrası kusma ve artan fiziksel aktiviteydi. Bu yüzden tansiyonunuzu ve ilaçlarınızı ameliyattan önce birlikte gözden geçiririz. Ameliyattan sonraki günlerde şiddetli ağrı, gözde öne doğru itilme, kapakta hızla artan gerginlik ya da görmede azalma olursa zaman kaybetmeden acil servise başvurun.

Göz kapağı estetiğini hangi doktor yapar?

Göz kapağı estetiğini göz hastalıkları uzmanları, plastik cerrahlar ve yüz cerrahisiyle ilgilenen kulak burun boğaz uzmanları yapar. Göz hekimi kapağı gözün kendisiyle birlikte değerlendirir; görme alanı, gözyaşı ve kornea aynı muayenenin parçasıdır. Branşlar arasındaki farkı Göz kapağı ameliyatını hangi doktor yapar? yazısında anlattım.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.