Çocuğun ilk göz muayenesi ne zaman yapılmalı?

Yaklaşmak her zaman sebep değil, bazen ilk belirti.

Yenidoğan döneminde gözde neye bakılır?

Yenidoğan muayenesinde çocuk doktoru, gözün sağlıklı oluşup oluşmadığına ve göz içinin saydam olup olmadığına bakar.

En önemli test kırmızı refle testidir. Bebeğin gözüne ışık tutulduğunda göz bebeğinden kırmızı bir yansıma gelmesi beklenir. Yansıma beyaz, soluk ya da iki gözde farklıysa ileri inceleme gerekir. Bu bulgu doğuştan katarakt ya da nadiren göz içi tümör gibi durumların işareti olabilir.

Bu kontrolde ayrıca şunlar değerlendirilir:

• göz bebeklerinin ışığa tepkisi
• göz kapakları, gözün büyüklüğü ve şekli
• gözde sulanma, akıntı ya da bulanıklık

Prematüre doğan bebeklerde ayrıca prematüre retinopatisi taraması gerekir. Bu taramanın zamanını doğum haftası ve doğum ağırlığı belirler; takvimi genellikle yenidoğan ünitesi planlar.

İlk yıllarda kontroller hangi yaşlarda olmalı?

Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO), Amerikan Çocuk Oftalmolojisi ve Şaşılık Derneği (AAPOS) ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) yaşa göre bir takvim önerir:

Bu takvim bir taramadır ve kontrollerin bir kısmını çocuk doktoru yapar. Tarama bir sorun gösterirse, yapılamazsa ya da sonucu belirsiz kalırsa göz hekimi kapsamlı muayene yapar. Pratikte ben ailelere şu dört durağı öneririm: doğumdan sonra, ilk yaş içinde, 3 yaş civarında ve okula başlamadan önce.

3 yaş civarı özellikle önemlidir. Bu yaşta çocuk resimli tablolarla işbirliği yapmaya başlar. Tembel göz ve numara farkı gibi sorunlar da henüz tedaviye iyi yanıt verir.

Hangi çocuklar daha erken ve kapsamlı muayene olmalı?

Bazı çocuklarda göz sorunu riski daha yüksektir. AAO bu çocukların takvimi beklemeden göz hekimine muayene olmasını önerir:

• prematüre doğan bebekler
• ailesinde tembel göz, şaşılık, doğuştan katarakt, çocukluk çağı glokomu ya da retinoblastom (çocukluk çağı göz tümörü) olanlar
• Down sendromu, nörofibromatozis, jüvenil idiyopatik artrit gibi hastalıkları olanlar
• gelişim geriliği, öğrenme güçlüğü ya da davranış sorunu olanlar
• taramadan geçemeyen ya da taraması yapılamayan çocuklar

Kardeşinde tembel göz ya da şaşılık olan çocukların da muayene edilmesi yararlıdır. Anne ve babanın ikisi de miyopsa çocukta miyopi riski artar. Bu çocuklarda okul yıllarında numarayı daha yakından izleriz.

Hangi belirtileri görürseniz takvimi beklememelisiniz?

Aşağıdaki işaretlerden birini görürseniz yaşını ve takvimi beklemeden muayene planlayın:

• fotoğraflarda bir göz bebeğinde beyaz ya da farklı renkte yansıma
• sürekli şaşılık ya da 3 aylıktan büyük bebekte gelip giden kayma
• bebeğin ışığa, yüzlere ve oyuncaklara ilgi göstermemesi
• gözlerde titreme
• başını hep aynı yana eğerek ya da çevirerek bakma
• sürekli sulanma, çapak ya da ışıktan kaçma
• göz kapağının göz bebeğine doğru düşmesi
• büyük çocukta ekrana ya da kitaba çok yaklaşma, gözlerini kısma

Son madde sık gözden kaçar. Aileler çoğu zaman, çocuk ekrana yakın oturduğu için gözünün bozulacağından endişelenir. Oysa çocuk, uzağı net göremediği için yaklaşıyor olabilir.

Göz bebeğindeki beyaz yansıma nadir ama önemli bir bulgudur. Bu belirtiyi görürseniz vakit kaybetmeden göz hekimine başvurun.

İlk muayenede neler yapılır?

İlk muayenede çocuğun yaşına uygun yöntemler kullanırım; çocuğun harf bilmesi ya da konuşması gerekmez.

• Bebeğin ışığı ve oyuncakları takip edişine, iki gözün birlikte hareketine bakarım.
• Korneadaki ışık yansımalarını karşılaştırır, kapama testiyle kaymayı ararım.
• Biraz büyük çocukta resimli ya da şekilli tablolarla görme keskinliğini ölçerim.
• Odaklanmayı geçici gevşeten bir damladan sonra numarayı ışıklı bir aletle (retinoskop) ölçerim.
• Aynı damla sayesinde göz dibini incelerim.

Muayene için çocuğun uykusuz ve aç olmadığı bir saat seçmeniz işimizi kolaylaştırır. Sevdiği bir oyuncağı yanınıza alabilirsiniz. Damlanın etkisi çocuklarda birkaç saatten uzun sürebilir. Güneşli günlerde çıkışta bir şapka işinize yarar. Muayenenin sonunda bulguları size anlatır, bir sonraki kontrol zamanını birlikte belirleriz. Gözlük gerekirse numarayı ve çerçeve seçiminde dikkat edilecekleri de açıklarım.

Muayenede bir sorun çıkarsa ne olur?

Bulguya göre tedaviyi planlar ve kontrol aralığını belirlerim. Çocuğun görme sistemi ilk yıllarda hızla gelişir ve gelişim ergenlik yıllarına kadar sürer. Bu dönemde bulanık gören göz, beyinde yeterince gelişemez. Bu yüzden erken fark edilen bir sorun, genellikle daha kısa ve daha etkili bir tedaviyle düzelir.

Sık karşılaştığımız durumlar ve ilk adımlar şunlardır:

• Yüksek numara ya da iki göz arasında numara farkı: Gözlük veririm, bir süre sonra görmeyi yeniden ölçerim.
• Tembel göz: Gözlüğe ek olarak iyi gören gözü günün belirli saatlerinde kapatmayı ya da damla tedavisini konuşuruz.
• Şaşılık: Nedenini araştırır; gözlük, tembel göz tedavisi ya da gerekirse ameliyatı planlarım.
• Doğuştan katarakt ya da kapak düşüklüğü: Görme gelişimini engelliyorsa daha hızlı bir planlama gerekir.

Tedavinin başarısında ailenin rolü büyüktür. Gözlüğün düzenli takılması ve kapamanın önerilen sürede yapılması sonucu doğrudan etkiler.

Okuldaki göz taraması yeterli mi?

Okul taraması, sorunu olabilecek çocukları ayırmaya yarayan kısa bir testtir; kapsamlı göz muayenesinin yerini tutmaz. Taramadan geçmek her şeyin yolunda olduğunu göstermez. Tarama çoğu zaman numarayı ayrıntılı ölçmez ve göz dibini değerlendirmez.

Taramada sorun çıkarsa, tarama yapılamadıysa ya da siz bir şeyden şüpheleniyorsanız kapsamlı muayene gerekir. Gözlük çıkarsa çocuğunuzun düzenli takması önemlidir. Gözlük gözü tembelleştirmez; gerektiği halde takılmayan gözlük ise tembel göze yol açabilir.

Muayenede neler yaptığımı, tembel göz, şaşılık ve miyopiyi çocuk göz sağlığı sayfasında anlattım. Numarası her yıl artan çocuklar için Çocuklarda miyopi yavaşlatılabilir mi? yazısına bakabilirsiniz.