Çocuklarda miyopinin ilerlemesi yavaşlatılabilir mi?

Miyopi kontrol camları ise net görüşü korurken gözün uzamasını yavaşlatmayı hedefliyor.

Çocuklarda miyopi neden ilerler?

Çocukluk çağı miyopisinin çoğunda göz, büyüme döneminde olması gerekenden fazla uzar. Göz uzadıkça görüntü retinanın önüne düşer ve numara artar. Artış genellikle okul yıllarında hızlıdır. Çoğu kişide 20’li yaşların başında yavaşlar.

Miyopinin başlamasında ve ilerlemesinde genetik ve çevre birlikte rol oynar. Başlıca risk etkenleri şunlardır:

• anne ve babada miyopi
• uzun süre ve kesintisiz yakın çalışma
• açık havada az zaman geçirmek
• miyopinin erken yaşta başlaması

Göz egzersizleri gözün boyunu değiştirmez. Bu yüzden miyopiyi azaltmaz.

Miyopinin hızı neden önemli?

Asıl konu gözlüğün kalınlığı değil, yüksek miyopinin ileriki yıllarda taşıdığı risklerdir. Yüksek miyopide retina dekolmanı (ağ tabakanın yerinden ayrılması), sarı noktada miyopiye bağlı hasar, glokom ve erken katarakt riski artar. Erken yaşta başlayan miyopi genellikle daha yüksek bir numaraya ulaşır.

Bu yüzden amacımız numarayı sıfırlamak değil, erişkinlikte ulaşacağı düzeyi mümkün olduğunca düşük tutmaktır. Takipte her kontrolde numarayı ölçerim. Mümkünse optik biyometriyle gözün boyunu da ölçer, uzama hızını izlerim.

Düşük doz atropin damla ne kadar etkili?

Düşük doz atropin, miyopi kontrolünde en çok çalışılan ilaçtır; ilerlemeyi yavaşlatabildiğini gösteren çalışmalar var, ama etkinin büyüklüğü doza ve çalışmaya göre değişiyor. Damla genellikle her gece yatmadan önce, birkaç yıl boyunca kullanılır.

Kanıtın özeti şöyledir:

• Hong Kong’da yapılan LAMP çalışmasında, düşük dozlar içinde daha yüksek olan doz daha fazla etki gösterdi. En düşük dozun etkisi sınırlı kaldı.
• ABD’de yapılan CHAMP çalışmasında iki çok düşük doz farklı sonuç verdi. Daha düşük olan doz ilerlemeyi yavaşlattı, diğeri ana ölçütte anlamlı fark göstermedi.
• Çalışmalar arasındaki bu farklar, doz ile etki arasındaki ilişkinin henüz net olmadığını gösteriyor.
• 2025’te güncellenen Cochrane derlemesine göre yüksek doz atropin için kanıtın kesinliği orta, düşük doz için ise çok düşük.
• Yüksek dozlar daha etkili, ama ışık hassasiyeti ve yakın bulanıklığı da daha fazla.

Düşük dozda yan etkiler genellikle hafiftir: ışığa hassasiyet, yakında hafif bulanıklık, göz bebeğinde büyüme, nadiren kaşıntı ve kızarıklık. Damlanın her gece düzenli kullanılması gerekir.

Miyopi kontrol gözlük camları işe yarar mı?

Miyopi kontrol camları ortada net görüş sağlar, çevrede ise gözün büyüme sinyalini değiştiren özel bir optik yapı taşır. Bazı cam tasarımlarının ilerlemeyi yavaşlattığı gösterildi. ABD’de bu amaçla onay almış bir gözlük camı da var. Ancak Cochrane derlemesine göre bu gruptaki kanıtın kesinliği henüz düşük ya da çok düşük.

Artıları, ilaç ya da lens gerektirmemesi ve küçük yaşta kullanılabilmesidir. Etkisi için camın gün boyu takılması gerekir. İlk günlerde yanlarda hafif bulanıklık ya da ışık çevresinde hale olabilir. Cam tasarımları birbirinden farklıdır; hangisinin uygun olduğunu çocuğun yaşına ve numarasına göre konuşuruz.

Kontakt lensler ve ortokeratoloji kimlere uygun?

Lens seçenekleri, lensi temiz takıp çıkarabilen ve bakım kurallarına uyabilen çocuklara uygundur.

• Miyopi kontrol yumuşak kontakt lensleri: Gündüz takılır. Ortası uzağı netleştirir, çevresi farklı odak taşır. Çalışmalarda ilerlemeyi yavaşlatabildiği görüldü; kanıtın kesinliği düşük ile çok düşük arasında.
• Ortokeratoloji: Gece takılan sert lensler korneayı geçici olarak düzleştirir. Çocuk gündüz gözlüksüz görür. Cochrane derlemesi, gözün uzamasını azaltmada orta kesinlikte kanıt buldu.
• Birlikte kullanım: Ortokeratoloji ile düşük doz atropini birlikte kullanmak, gözün uzamasını tek başına ortokeratolojiden daha fazla azaltabilir.

Her kontakt lensin en önemli riski kornea enfeksiyonudur. Bu enfeksiyon nadir ama görmeyi tehdit edebilir. Ellerin temizliği, lens kabının bakımı ve lensle suya girmemek şarttır. Gözde kızarıklık, ağrı ya da ışıktan kaçma olursa lensi çıkarıp vakit kaybetmeden başvurun.

Dışarıda geçirilen zaman miyopiyi etkiler mi?

Evet. Açık havada geçen zaman, özellikle miyopinin başlamasını geciktirmede en tutarlı kanıta sahip önlemdir. Çin’de yapılan bir okul çalışmasında, okul gününe eklenen 40 dakikalık açık hava etkinliği, 3 yıl içinde yeni miyopi gelişen çocuk sayısını azalttı.

Miyopisi başlamış çocukta ilerlemeyi yavaşlatma etkisi daha az net. Yine de ilaç ya da cihaz gerektirmeyen, her çocuğa uygulanabilen bir önlemdir. Gün ışığının şiddeti, iyi aydınlatılmış bir odadan kat kat fazladır. Pratik hedef, günde en az 1-2 saat açık havada zaman geçirmektir.

Antalya’nın iklimi yıl boyu açık havada vakit geçirmeye elverişlidir. Yaz aylarında öğle sıcağı yerine sabah ve akşamüstü saatlerini seçebilirsiniz.

Son yıllarda evde kullanılan düşük yoğunluklu kırmızı ışık cihazları da araştırılıyor. Bu yöntem için kanıtın kesinliği çok düşük ve uzun vadeli güvenliği henüz yeterince bilinmiyor.

Gözlüğü düşük numara vermek miyopiyi yavaşlatır mı?

Hayır. Gözlüğü bilerek düşük numara vermek (eksik düzeltme) miyopiyi yavaşlatmaz. Cochrane derlemesinin 2023 sürümünde, eksik düzeltmenin ilerlemeyi azalttığına dair kanıt bulunmadı; bazı çalışmalarda ilerleme daha hızlıydı. Bu yüzden çocuğun tam numarasını veririm.

Gözlük takmak da miyopiyi artırmaz ve gözü gözlüğe bağımlı yapmaz. Numara, gözün büyümesi nedeniyle artar.

Tedavi bırakılınca miyopi yeniden hızlanır mı?

Bazı çocuklarda tedavi bırakıldıktan sonra numara yeniden hızlanabilir; ancak bu konudaki kanıt henüz sınırlıdır. Cochrane derlemesi, tedaviyi bırakmanın ilerlemeyi yaşa göre beklenenden fazla artırıp artırmadığı konusunda kesin bir sonuca varamadı. Atropinde bu geri tepme eğilimi yüksek dozlarda daha belirgin, düşük dozlarda daha azdır. Bu yüzden tedaviyi birden kesmek yerine, numaranın durağanlaştığı dönemde bırakmayı planlarım. Bıraktıktan sonra da bir süre kontrollere devam ederiz.

Hangi yöntemin seçileceğine nasıl karar verilir?

Tek bir yöntem her çocuğa uymaz; seçimi çocuğun ve ailenin durumuna göre birlikte yaparız. Karar verirken şunlara bakarım:

• çocuğun yaşı ve miyopinin başladığı yaş
• şimdiki numara ve son kontroller arasındaki artış
• gözün boyu ve uzama hızı
• anne ve babada miyopi
• çocuğun damla ya da lens kullanımına uyumu
• astigmat gibi eşlik eden durumlar

Tedaviye başladıktan sonra numarayı ve göz boyunu düzenli aralıklarla ölçerim. Beklenen etki görülmezse yöntemi değiştirebilir ya da iki yöntemi birlikte kullanabiliriz. Hiçbir yöntem miyopiyi tamamen durduramaz. Bunu baştan bilmek, beklentiyi doğru kurmamızı sağlar. Çocuklarda muayenenin nasıl yapıldığını çocuk göz sağlığı sayfasında anlattım.